Większość paproci to wieloletnie rośliny zielne, które nie wykształciły kwiatów, więc największą ich ozdobą są liście i charakterystyczny, rozetowy pokrój. Najbardziej rozpowszechnione są paprocie o liściach pierzasto złożonych, ale istnieją również gatunki, które na pierwszy rzut oka trudno jest zaliczyć do paproci. Mogą mieć liście pojedyncze, jak np. języcznik zwyczajnyAsplenium scolopendrium, lub np. czterolistne, jak u wodnej paproci marsyliiMarsylliea.

Najpopularniejsze w Polsce paprocie 

Spośród żyjących obecnie ok. 10 tys. gatunków paproci, zaledwie 50 z nich rośnie w Polsce. Ze względu na zimoodporność bardzo dobrze nadają się do uprawy w naszych ogrodach. Oprócz paproci rodzimych, w ogrodach można także uprawiać liczne gatunki obcego pochodzenia, głównie z Azji.

Większość uprawianych u nas gatunków najlepiej rozwija się przy świetle przefiltrowanym przez korony drzew i znosi głęboki cień, jakiego nie tolerują żadne inne byliny. Przygodę z paprociami warto rozpocząć od łatwych w uprawie gatunków, np. adiantum stopowategoAdiantum pedatum, podrzenia żebrowcaBlechnum spicant, paprotnicCystopteris, narecznicy szerokolistnejDryopteris dilatatasamczejD. filix-mas, pióropusznika strusiego oraz paprotnika bożonarodzeniowegoPolystichum acrostichoidesszczecinkozębnegoP. setiferum.

Paprotnica / Cystopteris (zdj.: Fotolia.com)

Praktyczne wykorzystanie paproci w ogrodzie 

Paprocie doskonale nadają się do tworzenia rabat bylinowych. Najczęściej są to cieniste i wilgotne zakątki ogrodu, wśród drzew, krzewówinnych bylin runa leśnego. Spośród drzew i krzewów dobrym sąsiedztwem dla paproci, z uwagi na podobne wymagania ekologiczne, są krzewy zawsze zielone, zwłaszcza różaneczniki. Źle natomiast czują się w towarzystwie drzew o płytkim i ekspansywnym systemie korzeniowym, takich jak topole, brzozy, jesionylilaki.

Różne gatunki paproci można zestawiać ze sobą, tworząc kontrasty sylwetek, rysunku liści i barwy. Można wśród nich wybrać gatunki niewielkie, dorastające zaledwie do 10-15 cm, ale także gatunki o okazałym wzroście, osiągające nawet 100 cm wysokości. Ze względu na lancetowate, nietypowe dla paproci liście cennym dodatkiem w takich zestawieniach jest zawsze języcznik zwyczajny czy adiantum stopowate o liściach zbudowanych na kształt parasola.


Uprawa paproci

Większość paproci preferuje lekko kwaśne lub kwaśne gleby z dużą zawartością próchnicy, przepuszczalne i dobrze zdrenowane. Silnie kwaśne podłoże lubią długosz królewski, paprotka zwyczajna, podrzeniec i onoklea wrażliwa. Gleb zasadowych wymagają natomiast zanokcice, języcznik zwyczajny, cienistka Roberta i paprotnica krucha. Wszystkie paprocie wymagają wilgotnego podłoża. Kilkuletnie, dobrze zakorzenione rośliny mogą znieść okresowe niedobory wody, żadna jednak paproć nie wytrzyma przedłużającej się suszy.

Zatrzymanie wilgoci w glebie ułatwi ściółkowanie jej przekompostowaną korą sosnową lub trocinami z drzew iglastych. Gatunki zawsze zielone należy sadzić w miejscach ciepłych i osłoniętych, co ochroni je przed wysuszającymi zimnymi wiatrami. Warto też zabezpieczać je w czasie dużych spadków temperatury.


Z kolei w kompozycjach barwnych warto posadzić wietlicę japońskąAthyrium niponicum ‘Pictum’ o wyjątkowych, bogato wybarwionych liściach. Niezależnie od budowy liści, paprocie świetnie komponują się z innymibylinami o ozdobnych liściach. Dzięki tak odmiennym liściom doskonale wyglądają połączone z funkiami, ale także z rodgersią czy bergenią. Takie kompozycje dobrze jest urozmaicić bylinami kwitnącymi – tawułkami, parzydłem, naparstnicą, tojadami czy pluskwicą. Godnym polecenia zestawieniem jest również połączenie drobnych roślin cebulowych, jak przebiśniegiśnieżyce, z paprociami o wysoko ułożonych liściach sezonowych, które późną wiosną zasłonią żółknące liście cebulowych.

Szczególnie reprezentacyjnie paprocie wyglądają nad wodą. W kompozycjach ogrodowych cenne są gatunki o liściach zawsze zielonych: języcznik zwyczajny, podrzenie, niektóre zanokcice, np. zielonaAsplenium viride, skalnaAsplenium trichomanes czy mocnaAsplenium affinis.

Wymagania paproci

Do ogrodów skalnych nadają się niektóre paprocie o niewielkim wzroście. Najlepiej czują się w ocienionych częściach ogrodu skalnego lub na murkach i kamiennych stopniach schodówścieżek. Niektóre dobrze rosną nawet na stanowiskach słonecznych, byle nie narażonych na bezpośrednie działanie słońca w godzinach południowych. Szczególną uwagę należy zwrócić na dobór gatunków pod względem wymagań co do odczynu gleby. Gatunki preferujące podłoża kwaśne, jak np. podrzenie – żebrowiecnadmorski, adiantum stopowate w niskiej odmianie ‘Subpumilum’, wietlicę alpejskąAthyrium distentifolium czy zachyłkę oszczepowatąPhegopteris connectilis można sadzić w ogrodach zbudowanych z piaskowca i granitu.

Paprotnica / Cystopteris (zdj.: Fotolia.com)

Paprocie, które wolą gleby o odczynie zasadowym, dobrze czują się wśród skał wapiennych. Należą do nich, m.in. języcznik zwyczajny, cienistka Robertapaprotnica krucha, zanokcice – skalna i zielona czy pełna uroku śledzionka skalnaCeterach officinarum.